مطالعاتی که تلاش کرده اند نحوه انجام کار توسط روزنامه نگاران را توضیح دهند به مدل “سلسله مراتب تاثیرات” متوسل شده اند که تاثیرات بر کار خبری را به پنج سطح تحلیلی طبقه بندی می کند.

مطالعاتی که تلاش کرده اند نحوه انجام کار توسط روزنامه نگاران را توضیح دهند به مدل “سلسله مراتب تاثیرات” متوسل شده اند که تاثیرات بر کار خبری را به پنج سطح تحلیلی طبقه بندی می کند.

 

شوماخر(۲۰۱۴) این مدل را بیان می کند که دامنه تاثیرات بر محتوای خبر از سطح فردی تا سطح سیستمهای اجتماعی می باشد. سطح فردی به ویژگیهای شخصیتی روزنامه نگاران اشاره می کند. سطح کارهای روتین به فعالیتهایی می پردازد که عبارتند از عملیات روزانه در اتاق خبر است و سطح سازمانی به ویژگیهای سازمانی و همچنین سیاستها و اولویتها مربوط می شود. سطح فوق رسانه به تاثیرات از نیروهای خارجی بر سازمان از قبیل رقابت، آگهی دهندگان، دولت و همچنین مخاطبان باز میگردد. در نهایت سطح سیستم اجتماعی به تاثیرات در سطح کلان از قبیل فرهنگ و ایدئولوژی اشاره دارد. این مدل برای تحلیل تاثیرات نه تنها بر بروندادهای روزنامه نگاری تاثیر می گذارند بلکه به گفته کسیدی و کیم(۲۰۱۰) برای نگرش و رفتار روزنامه نگاران به کار برده شده است.

 

مطالعات در مورد چرایی استفاده روزنامه نگاران از فن آوریهای جدید اطلاعات که منجر به اشکال جدید بازخورد مخاطب می شود عوامل مختلفی را شناسایی کردند که بر چنین الگوهای استفاده تاثیر می گذارند. به عنوان مثال در ارتباط با استفاده از توئیتر،تحقیقی اینطور نشان داد روزنامه نگارانی که برای سازمانهای رسانه ای نخبه کار می کردند به انحراف از هنجارها و عملیات سنتی روزنامه نگاری گرایش ندارند، آنها نظارت فردی خود را در توئیت هایشان محدود می کردند که با هنجارهای روزنامه نگاری هدفمند در یک راستا می باشد (Lasorsaetal.,2011).

 

تاثیر نفوذ سازمانی نیز در کاربرد تحلیهای وب توسط روزنامه نگاران پیدا شد. ویراستاران خبر در سازمانهای سود-محور گرایش دارند و سنجه های مخاطبین را بیشتر بررسی کنند (Vu,2013). سازمانهای خبری غیر-انتفاعی تحلیلهای وب را متفاوت تر از اتاقهای خبری انتفاعی مورد استفاده قرار می دهند (Usher, 2013). تفاوتهای فردی نیز مطرح می باشند. به عنوان مثال هنگام استفاده از رسانه های اجتماعی، مجریان سیاسی احتمال بیشتری داشت تا بیشتر از گزارشگران سیاسی هنجارهای روزنامه نگاری سنتی را به چالش بکشند (Rogstad,2014,p.700). این تفاوت با تفاوتهای موجود در کارهای روتین شان نیز می تواند توضیح داده شود. اما با اینکه سلسله مراتب مدل تاثیرات خلاصه مرتبی از سطوح تحلیل برای توضیح دادن رفتار روزنامه نگاری ارائه می کند، چارچوبی برای پیش بینی صریح رفتارهای خاص به دست نمی دهد. یک چارچوب نظری که کاربرد عمومی در توضیح رفتار افراد دارد اما به ندرت در مطالعات روزنامه نگاری مورد استفاده قرار می گیرد که عبارت است از تئوری رفتار برنامه ریزی شده.

 

 

اما تئوری رفتار برنامه ریزی شده در روزنامه نگاری چیست؟
تئوری رفتار برنامه ریزی شده (TPB) با توضیح دادن نگرشها، هنجارها و کنترل رفتاری ادراک شده به دنبال توضیح دادن درگیر شدن فرد در یک رفتار خاص می باشد. این تئوری ارتباط میان نگرش فرد نسبت به یک رفتار خاص و خود رفتار راتوصیف می کند. آن همچنین مفاهیم کنترل و قصد را به عنوان پیش بینی کننده های رفتار واقعی تعریف می کند (Beck&Ajzen,1991). این تئوری بطور اخص فرض می کند که رفتار توسط سه ملاحظه مشخص شکل می گیرد که عبارتند از کنترل رفتاری ادراک شده، اعتقادات رفتاری (نگرشها) و اعتقادات در مورد انتظارات دیگران (هنجارهای ذهنی) مثلا شخصی ممکن است قصد داشته باشد شکلی از رفتار را از خود بروز دهد، اما فقدان کنترل بر متغیرهای بخصوصی می تواند بر اینکه آن شخص واقعا در آن اقدام خود را درگیر کند یا نه تاثیر گذارد (Bresnahan, et al.,2007).

 

تئوری رفتار برنامه ریزی شده بر اساس تئوری اقدام منطقی (TRA) با اضافه کردن عنصر “کنترل رفتاری اداراک شده” ساخته می شود. کنترل رفتاری ادراک شده به همراه اعتقادات و نگرشها، تاثیر چشمگیری بر توانایی فرد برای انجام کاری می گذارد. اگر کسی اعتقاد داشته باشد نمی تواند کاری را انجام دهد، صرف نظر از اینکه چقدر خواهان انجام دادن آن باشد، ممکن است اصلا دست به اقدامی هم نزند. اگر افراد اعتقاد داشته باشند که نقصی در دانش یا مشکلات روانشناختی در مورد یک رفتار خاص دارند، احتمال دارد که از آن رفتار اجتناب کنند (Bresnahanetal.,2007,p.203). اضافه شدن کنترل رفتاری ادراک شده بصورت چشمگیری بهبود می یابد تا زمانی که محققان بتوانند قصد رفتاری را پیش بینی کنند (O’Keefe,2015, p.115)، اگرچه مطالعات تجربی که به دنبال توضیح رفتار در بافت تکنولوژیهای جدید از قبیل تلفنهای همراه و رسانه های اجتماعی بودند دریافتند که کنترل رفتاری اداراک شده رفتار واقعی را بصورت معناداری پیش بینی نمی کنند. (Pelling&White,2009;Walsh&White, 2007).

 

فیشبین و اجزن (۲۰۱۰) هنجارها را می توان به توصیفی و دستوری طبقه بندی کرد. هنجارهای توصیفی اشاره می کنند به آنچه که در عالم واقع توسط اکثریت دیگر در گروه اجتماعی فرد انجام می شود در حالیکه هنجارهای دستوری حس التزام و تعهد را شامل می شوند که توسط میل به اجتناب از مجازات اجتماعی برانگیخته می شود. به بیان دیگر، هنجارهای توصیفی به آنچه که هر کس دیگری انجام می دهد و بدین ترتیب فرد آن را قابل قبول در نظر می گیرد اشاره می کند، درحالیکه هنجارهای دستوری قوانین تجویز شده را بیان می کنند که اعضای یک گروه باید ازآنها پیروی یا ریسک مواجه شدن با مجازات مثلا در نظر گرفته شدن به عنوان کجرو را قبول کنند. این امر مخصوصا در روزنامه نگاری رایج است، که در آن روزنامه نگاران به عنوان یک جامعه کار می کنند علاوه بر اینکه در یک سلسله مراتب قرار دارند. بنابراین،این تحقیق تاثیر هنجارهای توصیفی و دستوری را آزمون می کند.

 

یک راه برای محققان برای بسط و غنی سازی TPB این است که تست کنند در موقعیتهای مختلف چگونه قصد به رفتار منتهی می شود (Conner&Armitage,1998). درحالیکه این تئوری در زمینه رفتار و تکنولوژی موفق عمل می کند (e.g.,Sang,Lee,Kim,&Woo, 2015)، هیچ تحقیقی در گذشته TPB را به روزنامه نگاری و بالاخص رفتار روزنامه نگاری اعمال نکرده است. چارچوب TPB پیش بینی کننده های رفتار را از سطوح مختلف تحلیل آنطوریکه توسط مدل سلسله مراتب تاثیرات مشخص شده است گردآوری می کند. به عنوان مثال نگرش نسبت به رفتار یک متغیر در سطح فردی است. هنجارهای ذهنی تاثیر کارهای روتین، سازمان و حتی رقابت راگرد هم می آورند، در حالیکه کنترل رفتاری ادراک شده بر تاثیر قابلیت فردی و پشتیبانی سازمانی تمرکز می کند. آنچه که TPB به مدل سلسله مراتب تاثیرات اضافه می کند فرضیات پیش بینی کننده آن می باشد، که پژوهشگران را قادر می سازد رفتارهای خاصی را توضیح دهند. بنابراین، این تحقیق از TPB استفاده می کند برای تست اینکه روزنامه نگاران چگونه بازخورد مخاطب را در کارهای خبری شان اعمال می کنند با علم بر این واقعیت که بازخورد مخاطب اکنون از طریق رسانه های اجتماعی و تحلیل وب به شکلهای جدید می آید.

 

مریم درستانی دانشجوی علوم ارتباطات اجتماعی دانشگاه اصفهان واحد خوراسگان

برگرفته از ترجمه مقاله “کامپیوتر ها در رفتار انسانی” نوشته: ، مجله الزویر، ۲۰۱۷

Computers inhuman Behavior””
Journal homepage:www.elsevier.com/locate/comphumbeh
Edson c.Tandoc Jr , Patrick R.Ferrucci , 2017

جامعه روابط عمومی